Quy định phân loại rác thải ở Việt Nam đúng tiêu chuẩn pháp luật

Trong bối cảnh ô nhiễm môi trường ngày càng gia tăng, rác thải sinh hoạt và rác thải phát sinh từ các hoạt động sản xuất, dịch vụ đang trở thành thách thức lớn đối với Việt Nam. Một trong những nguyên nhân cốt lõi khiến công tác xử lý rác chưa đạt hiệu quả là rác thải chưa được phân loại đúng ngay từ đầu.

Nhận thức rõ vấn đề này, Nhà nước đã ban hành nhiều quy định pháp luật nhằm chuẩn hóa việc phân loại rác thải, coi đây là nền tảng cho hệ thống quản lý chất thải hiện đại, bền vững. Vậy quy định phân loại rác thải ở Việt Nam hiện nay được xây dựng như thế nào và cần thực hiện ra sao để đúng tiêu chuẩn pháp luật?

Phân loại rác thải là gì và vì sao phải tuân thủ quy định pháp luật?

Phân loại rác thải là quá trình tách riêng các loại chất thải theo tính chất, mức độ nguy hại và khả năng xử lý, tái chế. Việc phân loại phải được thực hiện ngay tại nơi phát sinh, trước khi rác được thu gom và vận chuyển đi xử lý.

Theo quy định pháp luật Việt Nam, phân loại rác thải không còn là hành động mang tính tự nguyện mà đã trở thành nghĩa vụ bắt buộc đối với cá nhân, hộ gia đình, tổ chức và doanh nghiệp. Việc tuân thủ quy định này giúp giảm áp lực cho môi trường, tiết kiệm tài nguyên và nâng cao hiệu quả của toàn bộ hệ thống thu gom – xử lý rác.

Cơ sở pháp lý về phân loại rác thải ở Việt Nam

Nền tảng pháp lý quan trọng nhất hiện nay là Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, có hiệu lực từ ngày 01/01/2022. Luật đã quy định rõ trách nhiệm phân loại rác thải tại nguồn đối với từng chủ thể phát sinh chất thải.

Trên cơ sở Luật, Chính phủ và các bộ, ngành liên quan đã ban hành nhiều nghị định và thông tư hướng dẫn chi tiết, trong đó làm rõ tiêu chuẩn phân loại rác thải, trách nhiệm thu gom, vận chuyển, xử lý cũng như các chế tài xử phạt nếu không thực hiện đúng quy định.

Nguyên tắc phân loại rác thải theo tiêu chuẩn pháp luật

Theo quy định hiện hành, rác thải phải được phân loại ngay tại nguồn phát sinh và được lưu giữ riêng theo từng nhóm. Việc phân loại cần đảm bảo không làm lẫn các loại rác có tính chất khác nhau, đặc biệt là rác tái chế, rác hữu cơ và rác nguy hại. Cách tốt nhất là nên sử dụng thùng rác nhựa có nắp đậy để phân loại từng loại rác.

Rác thải cần được phân loại để việc thu gom và xử lý diễn ra thuận lợi, dễ dàng hơn

Nguyên tắc quan trọng khác là rác sau khi đã phân loại phải được thu gom và xử lý đúng theo phương án tương ứng. Điều này nhằm tránh tình trạng phân loại hình thức nhưng lại trộn lẫn trong quá trình vận chuyển, gây lãng phí công sức và nguồn lực.

Các nhóm rác thải theo quy định phân loại ở Việt Nam

Theo quy định phân loại rác thải tại Việt Nam, rác thải được chia ra thành các nhóm:

4.1. Rác thải có khả năng tái sử dụng, tái chế

Đây là nhóm rác thải được pháp luật khuyến khích phân loại riêng nhằm tận dụng tối đa giá trị tài nguyên. Nhóm này bao gồm các vật liệu như giấy, nhựa, kim loại, thủy tinh khi còn khả năng thu hồi.

Việc phân loại đúng rác tái chế giúp giảm khai thác tài nguyên thiên nhiên mới, đồng thời tiết kiệm chi phí xử lý và giảm lượng rác phải chôn lấp hoặc đốt.

4.2. Rác thải hữu cơ và rác thải thực phẩm

Rác thải hữu cơ phát sinh chủ yếu từ sinh hoạt hằng ngày, bao gồm thức ăn thừa, vỏ rau củ quả và các chất dễ phân hủy sinh học. Theo quy định, nhóm rác này cần được phân loại riêng để xử lý bằng các phương pháp thân thiện với môi trường như ủ sinh học hoặc sản xuất phân compost.

Khi được phân loại đúng, rác hữu cơ không chỉ giảm mùi hôi và nước rỉ rác mà còn trở thành nguồn tài nguyên có giá trị trong nông nghiệp và cải tạo đất.

4.3. Rác thải sinh hoạt khác

Nhóm rác thải sinh hoạt khác là những loại rác không thuộc nhóm tái chế hoặc rác hữu cơ. Đây thường là các vật dụng đã qua sử dụng nhưng không thể tái chế theo điều kiện thông thường.

Việc phân loại riêng nhóm rác này giúp các cơ sở xử lý lựa chọn phương án phù hợp như đốt hoặc chôn lấp hợp vệ sinh, hạn chế ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường.

4.4. Rác thải nguy hại

Một số loại rác phát sinh trong sinh hoạt và sản xuất được xếp vào nhóm nguy hại, bao gồm pin, ắc quy, bóng đèn huỳnh quang, hóa chất, thiết bị điện tử hỏng. Pháp luật quy định rõ rác thải nguy hại phải được thu gom, lưu giữ và xử lý riêng theo quy trình nghiêm ngặt.

Việc phân loại và xử lý đúng rác thải nguy hại là yếu tố then chốt để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và tránh ô nhiễm môi trường nghiêm trọng.

Trách nhiệm của cá nhân, hộ gia đình và tổ chức trong việc phân loại rác thải

Theo Luật Bảo vệ môi trường 2020, cá nhân và hộ gia đình có trách nhiệm phân loại rác thải đúng quy định trước khi chuyển giao cho đơn vị thu gom. Việc không phân loại hoặc phân loại không đúng có thể bị xử phạt theo quy định pháp luật.

Đối với các tổ chức, doanh nghiệp, trách nhiệm phân loại rác thải càng được đặt ra nghiêm ngặt hơn, đặc biệt là trong các khu sản xuất, khu công nghiệp và cơ sở dịch vụ.

Phân loại rác thải là trách nhiệm của tất cả công dân Việt Nam

Vai trò của chính quyền địa phương và đơn vị thu gom

Chính quyền địa phương có trách nhiệm tổ chức hệ thống thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải phù hợp với từng nhóm rác đã được phân loại. Đồng thời, cần tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn và giám sát việc thực hiện trong cộng đồng dân cư.

Các đơn vị thu gom rác phải đảm bảo không trộn lẫn các loại rác đã được phân loại, từ đó duy trì hiệu quả và ý nghĩa của việc phân loại tại nguồn.

Ý nghĩa của việc phân loại rác thải đúng tiêu chuẩn pháp luật

Phân loại rác thải đúng quy định không chỉ giúp giảm ô nhiễm môi trường mà còn góp phần hình thành nền kinh tế tuần hoàn, nơi chất thải được coi là tài nguyên. Khi được thực hiện đồng bộ, việc phân loại rác giúp tiết kiệm chi phí xã hội và nâng cao chất lượng sống của cộng đồng.

Quan trọng hơn, đây là bước đi cần thiết để Việt Nam tiệm cận với các tiêu chuẩn quản lý chất thải tiên tiến trên thế giới.

Câu hỏi thường gặp

Q1: Phân loại rác thải tại nguồn có bắt buộc không?

A1: Có. Phân loại rác thải tại nguồn là nghĩa vụ bắt buộc đối với hộ gia đình, cá nhân, tổ chức theo quy định của pháp luật.

Q2: Rác thải không phân loại sẽ được xử lý như thế nào?

A1: Rác thải không được phân loại đúng quy định có thể không được thu gom riêng, phải xử lý với chi phí cao hơn và có thể bị xử phạt hành chính.

Q3: Ai chịu trách nhiệm tổ chức việc phân loại rác thải sinh hoạt?

A3: Hộ gia đình, cá nhân phát sinh rác có trách nhiệm phân loại; chính quyền địa phương và đơn vị thu gom có trách nhiệm hướng dẫn, tổ chức thực hiện.

Q4: Phí thu gom rác thải sinh hoạt có thay đổi khi phân loại rác không?

A4: Có. Theo lộ trình, phí thu gom – xử lý rác sinh hoạt sẽ được tính theo khối lượng hoặc thể tích rác không phân loại, khuyến khích người dân phân loại đúng.

Q5: Cơ sở kinh doanh, dịch vụ có phải phân loại rác thải không?

A5: Có. Các cơ sở kinh doanh, dịch vụ phát sinh rác thải sinh hoạt và rác thải thông thường đều phải thực hiện phân loại theo quy định pháp luật.

Tài liệu tham khảo

• Luật Bảo vệ môi trường năm 2020: https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Tai-nguyen-Moi-truong/Luat-Bao-ve-moi-truong-2020-431147.aspx
• Nghị định 45/2022/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường: https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Tai-nguyen-Moi-truong/Nghi-dinh-45-2022-ND-CP-xu-phat-vi-pham-hanh-chinh-bao-ve-moi-truong-505233.aspx
• Thông tư 02/2022/TT-BTNMT hướng dẫn thi hành Luật Bảo vệ môi trường: https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Tai-nguyen-Moi-truong/Thong-tu-02-2022-TT-BTNMT-huong-dan-Luat-Bao-ve-moi-truong-499313.aspx