Lịch Sử Máy Quấn Màng Pallet - Từ Phát Minh Đến Hiện Đại

Nội dung được ICD xem xét và cập nhật - Tuần 43/2026

Máy quấn màng căng pallet thương mại đầu tiên do hai anh em Pat và Bill Lancaster (hãng Lantech, Louisville, bang Kentucky, Mỹ) ra mắt tại triển lãm bao bì Mỹ tháng 5/1973, sau khi nộp đơn sáng chế US 3,867,806 ngày 4/4/1973. Sáu năm sau, ngày 21/11/1979, chính hai anh em nộp đơn sáng chế đầu tiên về pre-stretch, kỹ thuật kéo giãn màng trước khi quấn để tiết kiệm màng.

Tôi là Lê Văn Thăng, làm máy quấn và vật tư đóng gói ở ICD Việt Nam từ năm 2011. Lịch sử ngành này hay bị kể lại với nhiều mốc không có nguồn, nên bài viết này chỉ giữ những mốc tra được trong hồ sơ sáng chế, tạp chí ngành và tài liệu của hãng; mốc nào không kiểm chứng được tôi bỏ, và chỗ nào là suy luận của chúng tôi thì ghi rõ.

Trước năm 1973, pallet được cố định bằng gì?

Trước 1973, hàng trên pallet được giữ bằng đai thép hoặc đai nhựa, hoặc trùm một túi màng co lớn rồi đưa qua lò gia nhiệt. Cả hai cách đều đắt hơn màng căng: theo tạp chí Material Handling & Logistics, đai tốn 2-5 USD mỗi pallet (tùy có khung nẹp đầu pallet hay không), túi màng co 1,35-1,40 USD, còn máy quấn màng căng đời đầu chỉ 0,75-1 USD. Đó là giá tại Mỹ năm 1973.

Túi màng co chính là thứ Lantech đang làm khi mới thành lập năm 1972: hai anh em lập công ty để phát triển hệ thống hồng ngoại cho việc co túi nhựa trùm pallet. Chính cái giá của túi co (tốn năng lượng, làm nóng cả hàng) khiến họ thử dùng màng nhựa để có hiệu quả bó hàng mà không cần nhiệt.

Ai phát minh máy quấn màng pallet, vào năm nào?

Máy quấn màng căng pallet do Pat và Bill Lancaster phát minh; đơn sáng chế US 3,867,806 nộp ngày 4/4/1973 và được cấp năm 1975, máy sản xuất đầu tiên ra mắt tại triển lãm của Hiệp hội Công nghiệp Bao bì Mỹ (nay là Pack Expo) tháng 5/1973. Tài liệu của Lantech ghi năm 1972 cho phát minh này; hồ sơ sáng chế và triển lãm đều ở năm 1973, nên bài này lấy mốc có giấy tờ.

Họ không chế tạo loại màng mới. Hai anh em thử các màng có sẵn trên thị trường, gồm màng bọc đồ giặt khô, màng bọc thịt và gia cầm, để tìm loại vừa kéo giãn được vừa tự dính. Nguyên mẫu đầu tiên dùng phanh của chiếc ô tô Ford Falcon và giảm chấn của xe máy Harley-Davidson, vì khi đó cả hai chưa quen đặt hàng linh kiện công nghiệp. Pat Lancaster kể lại rằng khi họ mô tả ý tưởng, nhiều người nói màng quá mỏng để giữ một kiện hàng hai nghìn pound.

Bằng US 3,867,806 mô tả quy trình quấn nhiều lớp màng kéo giãn quanh kiện: giữ đầu màng vào kiện, cho màng kéo giãn khi quấn, rồi dán đuôi màng lên lớp trước. Tạp chí ngành gọi đây là máy quấn pallet “thành công thương mại đầu tiên”, và phỏng vấn Pat Lancaster cho biết hệ thống kẹp nhiều lớp của họ giải quyết những vấn đề đã làm các hệ thống một lớp trước đó thất bại.

Hiệu quả so với túi co được chính Lancaster tóm tắt trong phỏng vấn năm 2008: màng căng giảm lượng vật liệu còn khoảng một phần ba và dùng khoảng một phần trăm năng lượng. Máy quấn cũng bỏ gần hết công đóng đai và mọi nguy cơ bật đai thép.

Pre-stretch ra đời khi nào và tiết kiệm bao nhiêu màng?

Pre-stretch (kéo giãn màng trước khi quấn lên kiện) xuất hiện cuối thập niên 1970: Lantech nộp đơn sáng chế US 4,302,920 ngày 21/11/1979, và Pat Lancaster cho biết kỹ thuật này cắt thêm khoảng 50% lượng màng cần dùng để cố định một kiện. Con số 50% là tuyên bố của người phát minh, không phải kết quả kiểm định độc lập.

Nguyên lý: màng đi qua hai con lăn quay lệch tốc độ, con lăn sau nhanh hơn con lăn trước nên màng bị kéo giãn vượt điểm chảy ngay giữa hai con lăn, rồi mới đến kiện. Mô tả trong bằng US 4,387,548 cho phép chỉnh tỉ số truyền từ 30% đến 300% để dùng cho nhiều loại màng, và nếu có thiết bị trợ lực thì có thể vượt 250%. Nhiều loại màng căng đứt ở khoảng 500% khi thử kéo, nhưng khi quấn chỉ được kéo 100-300%.

Lưu ý ngày nộp đơn của US 4,387,548 là 8/9/1980, không trùng ngày của bằng đầu tiên dù cùng họ sáng chế. Cả ba bằng đều đứng tên anh em Lancaster và hãng Lantech, tra trên Google Patents.

Các model máy quấn ICD Việt Nam công bố tỉ lệ như sau (theo trang sản phẩm, tra cứu tháng 10/2026).

Robot quấn màng tự hành ra đời thế nào?

Robot quấn màng tự hành là máy chạy pin tự đi vòng quanh pallet đứng yên. Theo lịch sử do Aetna Group (công ty mẹ của Robopac) công bố, Robopac được lập thập niên 1980 và khởi đầu bằng một robot chạy pin tự đi quanh pallet bất kỳ kích cỡ rồi quấn màng căng.

Năm 1987, Robopac Sistemi ra đời để sản xuất hệ thống và máy tự động ổn định kiện pallet bằng màng căng, tức nhánh máy tự động trên dây chuyền. Mốc kiểm chứng được là 1987, theo lịch sử của chính nhà sản xuất; không tìm được nguồn cho mốc “tự động hoàn toàn” ở thập niên 1990 thường gặp trên mạng.

Với robot, pallet không phải lên mâm nên không bị giới hạn bởi tải của mâm, và máy có thể quấn ngay tại chỗ pallet đang nằm (cụm quấn đi vòng quanh khối hàng đứng yên). Hai model robot ICD Việt Nam đang bán có thông số như sau (theo trang sản phẩm, tra cứu tháng 10/2026).

Máy quấn pallet có tiêu chuẩn an toàn riêng từ khi nào?

Tiêu chuẩn châu Âu EN 415-6 về an toàn máy đóng gói, phần 6 là máy quấn pallet, được phê duyệt bản thứ hai ngày 7/10/2013 (88 trang). Phạm vi gồm 11 nhóm máy, trong đó có máy quấn màng căng pallet, máy quấn di động và máy quấn bán tự động tự hành, tức cả loại robot nói ở trên.

Muốn kiểm tra một máy cụ thể có đáp ứng hay không, cần đối chiếu với toàn văn tiêu chuẩn, bản có phí tại các tổ chức tiêu chuẩn quốc gia.

Máy quấn màng ICD Việt Nam thuộc thế hệ nào?

ICD Việt Nam (thành lập 2011) bán các thế hệ máy kể trên: mâm xoay (ICD-2000 BF, ICD-X100, ICD-T1650F), quấn nằm ngang (ICD-S800E) và robot tự hành (ICD-Maxgo, ICD-XT4550). Ngoài ra ICD bán một model Robopac là máy quấn màng Robopac Plus ICD TP3. Danh mục đầy đủ và thông số chính nằm trong nhóm máy quấn màng pallet ICD Việt Nam.

Một ví dụ bàn giao thực tế nằm ở bản tin ICD giao máy quấn cho khách hàng tại Hưng Yên. Muốn hiểu các bộ phận bên trong máy (mâm, con lăn pre-stretch, bộ điều khiển) hoạt động ra sao, xem bài về cấu tạo và nguyên lý hoạt động của máy quấn màng pallet.

Câu hỏi thường gặp

Máy quấn màng pallet được phát minh năm nào?

Năm 1973: đơn sáng chế US 3,867,806 nộp ngày 4/4/1973 và máy sản xuất đầu tiên ra mắt tại triển lãm bao bì Mỹ tháng 5/1973. Một số tài liệu của Lantech ghi 1972, đó là năm hãng thành lập và bắt đầu thử nghiệm.

Ai phát minh ra máy quấn màng pallet?

Hai anh em Patrick (Pat) và William (Bill) Lancaster ở Louisville, bang Kentucky (Mỹ), người sáng lập hãng Lantech. Họ đứng tên bằng US 3,867,806 và các bằng pre-stretch sau đó.

Trước khi có máy quấn màng, người ta cố định hàng trên pallet bằng cách nào?

Bằng đai thép hoặc đai nhựa, hoặc trùm túi màng co lớn rồi gia nhiệt. Theo số liệu Mỹ năm 1973, đai tốn 2-5 USD mỗi pallet, túi co 1,35-1,40 USD, còn màng căng quấn máy 0,75-1 USD.

Pre-stretch ra đời khi nào và tiết kiệm bao nhiêu màng?

Đơn sáng chế pre-stretch đầu tiên của Lantech nộp ngày 21/11/1979 (US 4,302,920). Pat Lancaster cho biết nó cắt thêm khoảng 50% lượng màng; đây là tuyên bố của người phát minh, mức tiết kiệm thực tế phụ thuộc loại màng, hàng và cách quấn.

Robot quấn màng tự hành ra đời khi nào?

Theo lịch sử do Aetna Group công bố, Robopac khởi đầu từ thập niên 1980 bằng một robot chạy pin tự đi quanh pallet rồi quấn màng căng; năm 1987 Robopac Sistemi ra đời cho nhánh máy tự động.

Máy quấn pallet có tiêu chuẩn an toàn riêng không?

Có. Tiêu chuẩn châu Âu EN 415-6:2013 quy định yêu cầu an toàn cho máy quấn pallet, trong đó có máy quấn di động và bán tự động tự hành. Tiêu chuẩn không áp dụng cho máy sản xuất trước khi công bố.

Liên hệ ICD Việt Nam

Nguồn tham khảo

• Google Patents, US 3,867,806 (Lancaster, nộp 4/4/1973); cùng nguồn: US 4,302,920, US 4,418,510
• US 4,387,548 - Power assisted roller-stretch wrapping process (Lantech, cấp 14/6/1983)
• Clyde Witt, 3 Billion Pallets Wrapped and Counting, Material Handling & Logistics, 07/2007
• Kevin T. Higgins, The art of observation (phỏng vấn Patrick R. Lancaster III), Food Engineering, 2008
• SIS, SS-EN 415-6:2013 - Safety of packaging machines, Part 6: Pallet wrapping machines
• Wikipedia, Stretch wrap (vật liệu LLDPE, mức kéo giãn khi dùng)
• Lịch sử Robopac và Robopac Sistemi trên trang Aetna Group (mục The Group - History): tài liệu của nhà sản xuất, không gắn link.
• Thông số robot, pre-stretch và năng suất trên trang sản phẩm ICD Việt Nam, tra cứu tháng 10/2026.