Mục lục
Nội dung được ICD xem xét và cập nhật - Tuần 46/2026
Không có một người duy nhất phát minh ra màng xốp PE foam. Công ty hóa chất Dow (Mỹ) là bên đưa polyethylene xốp đùn thường (không liên kết ngang) ra thị trường năm 1958, và các hãng Nhật Bản phát triển loại liên kết ngang vào giữa thập niên 1960. Màng xốp hơi (bubble wrap) là phát minh khác, do Alfred Fielding và Marc Chavannes tạo ra năm 1957. Bài này tách bạch hai câu chuyện đó, kèm nguồn.
1. Từ polyethylene đến PE foam
Hans von Pechmann, nhà hóa học ở Đại học Tübingen, thấy chất bột trắng xốp, sau này nhận ra là polyethylene, vào năm 1898. Năm 1933 hai nhà hóa học Eric Fawcett và Reginald Gibson của Imperial Chemical Industries (ICI) ở Anh cho ethylene phản ứng dưới áp suất cao và mở đường phát triển thương mại; nhà máy LDPE thương mại đầu tiên của ICI vận hành năm 1939 (C&EN; Sailors và Hogan). Về sau mới có HDPE: sản xuất PE tuyến tính bắt đầu cuối năm 1956 tại Phillips (Mỹ), cùng lúc dùng cả quy trình Phillips lẫn Ziegler.
2. Ai làm ra PE foam
Bọt PE đòi hỏi phải trộn một chất tạo bọt vào nhựa nóng chảy rồi đùn ra, để khí nở thành các tế bào kín. Theo tạp chí Plastics Technology, Dow là hãng đầu tiên thương mại hóa PE foam đùn không liên kết ngang vào năm 1958. Về mặt tài liệu, Dow có bằng sáng chế US 3067147 nộp ngày 28/8/1957, cấp ngày 4/12/1962, mô tả cách đùn tạo bọt polyethylene bằng 1,2-dichlorotetrafluoroethane. Ethafoam, tên nhiều người nhầm là tên chung của PE foam, thực ra là nhãn hiệu của Dow.
| Mốc | Sự kiện | Nguồn |
|---|---|---|
| 1957 | Dow nộp patent tạo bọt PE bằng khí hóa lỏng | Patent US 3067147 |
| 1958 | Dow thương mại hóa PE foam đùn không liên kết ngang | Plastics Technology |
| Giữa thập niên 1960 | Hãng Nhật đùn PE foam liên kết ngang dùng chất tạo bọt hóa học | Plastics Technology |
Màng xốp PE foam bán trên thị trường đóng gói ngày nay thuộc một trong hai họ này, tùy nhà sản xuất; muốn biết loại nào cần xem phiếu thông số của lô hàng.
3. Màng xốp hơi là câu chuyện khác
Năm 1957 Marc Chavannes, kỹ sư hóa người Thụy Sĩ, rủ Alfred Fielding, kỹ sư cơ khí người Mỹ, làm giấy dán tường nhựa có bọt khí. Họ làm trong một gara ở Hawthorne, New Jersey, bằng cách kẹp bọt khí giữa hai lớp nhựa. Giấy dán tường không thành công, màng cách nhiệt nhà kính cũng không, nhưng họ nhận ra tiềm năng đóng gói. Họ thành lập Sealed Air năm 1960; bằng sáng chế mô tả thiết bị ép nổi và ghép màng nộp năm 1960, cấp năm 1965 (Sealed Air; H.W. Fielding). Màng xốp hơi là hai lớp màng nhựa với các túi khí riêng biệt, còn PE foam là khối bọt đồng nhất với tế bào kín; công dụng gần nhau nhưng cấu tạo và nguồn gốc khác hẳn.
4. Dùng PE foam ngày nay
Nhờ cấu trúc tế bào kín, PE foam nhẹ, chống ẩm và đàn hồi sau khi bị nén nhẹ, dùng lót chèn, bảo vệ bề mặt và cách nhiệt cho đồ điện tử, nội thất, gốm sứ, kính. Muốn tìm hiểu cấu tạo và các loại, xem màng xốp PE foam; để so sánh với các màng nhựa PE khác, xem các loại màng PE.
Câu hỏi thường gặp
PE foam có phải do một người phát minh ra không?
Không. Theo nguồn ngành, Dow là hãng đầu tiên thương mại hóa PE foam đùn không liên kết ngang vào năm 1958, còn hãng Nhật phát triển loại liên kết ngang giữa thập niên 1960. Không có một cá nhân duy nhất được ghi nhận.
Ai phát minh ra màng xốp hơi (bubble wrap)?
Alfred Fielding, kỹ sư cơ khí người Mỹ, và Marc Chavannes, kỹ sư hóa người Thụy Sĩ, năm 1957. Họ thành lập Sealed Air năm 1960.
Ethafoam có phải là tên chung của PE foam không?
Không. Ethafoam là nhãn hiệu của Dow cho một họ PE foam không liên kết ngang.
Ai phát hiện ra polyethylene?
Hans von Pechmann quan sát chất này năm 1898; Fawcett và Gibson ở ICI tạo ra quy trình thực dụng đầu tiên năm 1933.
Liên hệ tư vấn ICD Việt Nam
Công ty TNHH Sản xuất Công nghiệp ICD Việt Nam
Miền Bắc: Tầng 3, Tòa nhà Thăng Long A1, Thôn Bầu, Xã Thiên Lộc, Hà Nội, 0983 797 186 / 090 345 9186 / 090 5859 186
Miền Nam: 551/212 Lê Văn Khương, Tân Thới Hiệp, Quận 12, TP.HCM, 098 6784 186
Email: sales@icdvietnam.com.vn
Zalo: Chat Zalo ngay
Nguồn tham khảo
- C&EN (ACS), The plastics takeover (nguồn gốc polyethylene: Pechmann 1898, Fawcett và Gibson 1933, nhà máy LDPE ICI 1939) - cen.acs.org
- H. R. Sailors và J. P. Hogan, History of Polyolefins, J. Macromol. Sci. A15(7), 1981 (LDPE thương mại 1939 tại ICI; PE tuyến tính từ cuối 1956 tại Phillips) - tandfonline.com
- Plastics Technology, Foam Extrusion (Dow đưa PE foam đùn không liên kết ngang ra thị trường năm 1958; Nhật đùn PE foam liên kết ngang giữa thập niên 1960) - ptonline.com
- Patent US 3067147 của Dow Chemical (nộp 28/8/1957, cấp 4/12/1962: đùn tạo bọt polyethylene bằng 1,2-dichlorotetrafluoroethane) - freepatentsonline.com
- R. Scott Williams, Ethafoam and other polyethylene foams in conservation (Ethafoam là nhãn hiệu của Dow) - cool.culturalheritage.org
- Sealed Air, Our History (Fielding và Chavannes, 1957, thành lập công ty 1960) - jobs.sealedair.com
- H.W. Fielding (Howard Fielding), The birth of Bubble Wrap (Chavannes là kỹ sư hóa Thụy Sĩ; bằng sáng chế 3,208,898 nộp 1960, cấp 1965) - hwfielding.com
