Một khối gỗ keo nặng bao nhiêu cân?

Nội dung được ICD xem xét và cập nhật - Tuần 46/2026

Một khối (1 m³) gỗ keo đã sấy về độ ẩm 12 - 15% nặng khoảng 570 - 650 kg; gỗ keo tươi mới khai thác nặng khoảng 930 - 980 kg, tức gần 1 tấn. Theo TCVN 12619-2:2019, keo lai nặng 0,57 g/cm³, keo tai tượng 0,58 g/cm³ và keo lá tràm 0,59 g/cm³. Phần chênh lệch giữa gỗ tươi và gỗ khô gần như toàn bộ là nước trong thớ gỗ, nên khi hỏi “1 khối gỗ keo nặng bao nhiêu” luôn phải hỏi kèm gỗ đang ở độ ẩm nào.

Làm pallet ở ICD Việt Nam từ năm 2011, tôi gặp câu hỏi về trọng lượng gỗ keo gần như ở mọi đơn hàng: bên mua cần biết để tính tải xe, cước tàu, còn bên bán gỗ tròn thì tính tiền theo tấn. Con số 570 kg/m³ mà nhiều trang ghi chỉ đúng cho gỗ đã khô; dùng nó để quy đổi gỗ tươi mua theo tấn sẽ lệch tới 40%. Bài này gom các số liệu có nguồn, ghi rõ độ ẩm đi kèm, và chỉ cách tự tính cho lô gỗ của bạn.

1. 1 khối gỗ keo nặng bao nhiêu kg?

Trọng lượng 1 m³ gỗ keo chính là khối lượng riêng của gỗ ở một độ ẩm xác định: khoảng 570 - 650 kg với gỗ đã sấy về 12 - 15%, và 930 - 980 kg với gỗ tươi vừa chặt. Khoảng 570 - 650 kg là vùng chung của các số đo cho keo rừng trồng: TCVN 12619-2:2019 ghi 570 - 590 kg/m³ cho ba loài keo chính, còn The Wood Database ghi gỗ keo tai tượng nặng trung bình 585 kg/m³ ở độ ẩm 12%. Bản công khai của TCVN không ghi độ ẩm đo kèm bảng số liệu, nên tôi dùng nó để so sánh giữa các loài, còn khi tính tải thì lấy cả khoảng 570 - 650 kg.

Hình trên cho thấy điều mà nhiều người bất ngờ: 1 m³ keo tươi nặng gần bằng 1 m³ nước. Gỗ để khô gió ngoài bãi vài tháng sẽ giảm dần về khoảng 600 kg/m³, tùy thời tiết và độ dày thanh gỗ. Vì vậy câu trả lời đúng cho “1 khối gỗ keo bao nhiêu cân” không phải một con số, mà là một con số gắn với trạng thái gỗ.

2. Khối lượng riêng của keo tai tượng, keo lá tràm và keo lai

Ba loài keo trồng lấy gỗ chính ở Việt Nam chỉ chênh nhau khoảng 20 kg mỗi m³ theo TCVN 12619-2:2019: keo lai 0,57 g/cm³, keo tai tượng 0,58 g/cm³, keo lá tràm (tràm bông vàng) 0,59 g/cm³. Tài liệu quốc tế cho khoảng rộng hơn nhiều vì đo trên cây ở nhiều tuổi và vùng trồng khác nhau. Bảng dưới đặt các số liệu đó cạnh nhau, kèm độ ẩm khi đo.

Khoảng rộng của PROSEA và FRIM đến từ tuổi cây và vị trí lấy mẫu. Viện Nghiên cứu Lâm nghiệp Malaysia (FRIM) ghi nhận khối lượng riêng gỗ keo tai tượng tăng dần theo tuổi cây và từ tâm ra vỏ, nên keo non 5 - 6 năm tuổi thường nhẹ hơn keo trên 10 năm tuổi. Số liệu của Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam cũng cho thấy điều đó: ở tuổi 7, khối lượng thể tích gỗ (khối lượng gỗ khô chia cho thể tích gỗ tươi) của keo lá tràm là 0,469 tấn/m³, keo lai 0,455 tấn/m³ và keo tai tượng 0,414 tấn/m³.

Vì sao có trang ghi gỗ keo nặng 770 kg/m³?

Con số 770 kg/m³ (48 lbs/ft³) hay gặp trên các trang nước ngoài dùng cho tên thương mại “acacia” nói chung, không đại diện cho keo rừng trồng ở Việt Nam. The Wood Database lưu ý chi Acacia có gần 1.000 loài, từ loài nhẹ hơn gỗ anh đào đen như keo tai tượng đến những loài thuộc nhóm nặng và cứng nhất thế giới, nên gần như không thể chọn một con số đại diện cho cả chi. Khi tính tải cho gỗ keo trồng trong nước, hãy dùng số liệu của đúng loài ở trên thay cho con số chung này.

Một nhầm lẫn khác là cây keo dậu (Leucaena leucocephala): tuy mang tên “keo” nhưng thuộc chi Leucaena, không phải chi Acacia, nên không dùng số liệu của nó cho gỗ keo làm pallet.

3. Ba yếu tố quyết định trọng lượng gỗ keo

Ba yếu tố quyết định trọng lượng gỗ keo là độ ẩm, loài keo và thể tích khối gỗ, trong đó độ ẩm có thể làm cùng một m³ gỗ chênh nhau tới 300 - 400 kg. Loài keo chỉ tạo khác biệt khoảng 20 kg/m³ như mục 2, còn thể tích là phép nhân đơn giản. Trong các lô gỗ tôi từng làm cho dự án vận chuyển và sản xuất pallet, sai số lớn nhất gần như luôn đến từ việc không biết gỗ đang ẩm bao nhiêu.

Độ ẩm: yếu tố quan trọng nhất

Gỗ keo mới khai thác chứa rất nhiều nước. Các nghiên cứu trên gỗ keo tai tượng cho thấy gỗ mới chặt có độ ẩm trung bình khoảng 73% tính trên khối lượng gỗ khô kiệt (Chowdhury và cộng sự, 2005; Ismaili và cộng sự, 2011), có lô gỗ 8 năm tuổi tới 118%. Khối lượng 1 m³ gỗ tươi bằng khối lượng riêng cơ bản nhân với (1 + độ ẩm): với 0,54 - 0,56 g/cm³ và độ ẩm 73%, mỗi m³ nặng khoảng 930 - 970 kg; với 0,45 g/cm³ và độ ẩm 118%, khoảng 980 kg.

Với pallet gỗ xuất khẩu tính cước theo trọng lượng, độ ẩm còn quyết định cả độ ổn định của kiện hàng: gỗ ẩm vừa nặng, vừa dễ mốc và co ngót làm lỏng đinh. Vì vậy khi đặt hàng, tôi luôn khuyên khách ghi rõ độ ẩm gỗ mục tiêu trong đơn, thường dưới 20% theo khuyến nghị của Wood Handbook (Phòng thí nghiệm Lâm sản, Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ), để hai bên cùng một cách tính trọng lượng.

Loài keo

Các loài keo trồng lấy gỗ ở Việt Nam đều thuộc chi Acacia, như keo lai, keo tai tượng hay keo lá tràm, và có mật độ gỗ hơi khác nhau. Theo TCVN 12619-2:2019, ba loài này chỉ chênh nhau 0,02 g/cm³, tức khoảng 20 kg mỗi m³, nhỏ hơn nhiều so với khác biệt do độ ẩm hay tuổi cây.

Thể tích khối gỗ

Trọng lượng khối gỗ bằng thể tích nhân với khối lượng riêng, nên muốn biết một lô gỗ nặng bao nhiêu chỉ cần tính đúng thể tích. Hai khối gỗ cùng loài, cùng độ ẩm thì khối lớn hơn nặng hơn theo đúng tỷ lệ thể tích. Bảng dưới áp công thức này cho một số quy cách hay gặp khi đóng pallet, với gỗ keo đã sấy 570 - 650 kg/m³ và gỗ keo tươi khoảng 950 kg/m³ (giữa khoảng 930 - 980 kg).

4. Cách ước tính trọng lượng gỗ keo: ví dụ cụ thể

Công thức chung là khối lượng (kg) = thể tích (m³) x khối lượng riêng (kg/m³), với khối lượng riêng chọn đúng loài và đúng độ ẩm. Một khối gỗ keo 1 m x 1 m x 1 m sẽ nặng 570 - 650 kg nếu là gỗ đã sấy về 12 - 15%, và khoảng 930 - 980 kg nếu là gỗ tươi mới khai thác; sấy càng kỹ, khối gỗ càng nhẹ chứ không nặng thêm.

Ví dụ: mặt bàn gỗ keo ghép thanh tính theo đơn vị Mỹ

Nhiều catalog mặt bàn gỗ keo (butcher block countertop) ghi kích thước theo đơn vị Mỹ, ví dụ 8 ft x 25,5 in x 1,5 in. Đổi ra feet: chiều rộng 25,5 / 12 = 2,125 ft, độ dày 1,5 / 12 = 0,125 ft, nên thể tích là 8 x 2,125 x 0,125 = 2,125 ft³. Nhân với mật độ 48 lbs/ft³ hay được dùng cho “acacia”, mặt bàn nặng khoảng 102 lbs, tức 46 kg.

Đổi ra đơn vị mét, 2,125 ft³ bằng khoảng 0,060 m³. Nếu dùng khối lượng riêng của keo rừng trồng Việt Nam (570 - 650 kg/m³), mặt bàn này chỉ nặng khoảng 34 - 39 kg (75 - 86 lbs), nhẹ hơn rõ so với 102 lbs. Trong thực tế, một sản phẩm tương tự trên thị trường có thể chỉ nặng khoảng 50 lbs.

Chênh lệch này có thể do mặt bàn không phải gỗ đặc hoàn toàn, có cấu trúc rỗng bên trong, hoặc mật độ gỗ thực tế của sản phẩm khác con số trung bình. Đây là điểm tôi thường nhắc khi tư vấn sản phẩm gỗ công nghiệp: cân thử thành phẩm luôn chính xác hơn nhân thể tích với một hệ số đọc trên mạng.

Muốn tính nhanh cho lô gỗ của bạn, nhập thể tích hoặc khối lượng vào công cụ dưới đây và chọn trạng thái gỗ phù hợp.

5. 1 tấn gỗ keo bằng bao nhiêu khối?

1 tấn gỗ keo tươi tương ứng khoảng 1,02 - 1,08 m³ gỗ đặc, còn 1 tấn gỗ keo đã sấy về 12 - 15% tương ứng khoảng 1,54 - 1,75 m³. Cách tính là lấy 1.000 kg chia cho khối lượng 1 m³ ở đúng trạng thái gỗ: 1.000 / 980 đến 1.000 / 930 với gỗ tươi, 1.000 / 650 đến 1.000 / 570 với gỗ khô.

Gỗ keo tròn ngoài thị trường chủ yếu mua bán theo tấn, còn gỗ xẻ, ván bóc tính theo m³, nên phép quy đổi này quyết định khi so giá. Nhưng không có hệ số cố định cho gỗ tươi, vì lượng nước thay đổi theo loài, tuổi cây và thời gian để sau khai thác; cách chắc chắn nhất là cân một lô mẫu đã biết thể tích. Gỗ tròn còn vỏ xếp đống chiếm thể tích lớn hơn nhiều so với thể tích gỗ đặc, vì có khe hở giữa các khúc gỗ.

6. Kết luận

1 m³ gỗ keo nặng 570 - 650 kg khi đã sấy về độ ẩm 12 - 15%, và 930 - 980 kg khi còn tươi. Ba loài keo lai, keo tai tượng, keo lá tràm chỉ chênh nhau khoảng 20 kg/m³ theo TCVN 12619-2:2019, trong khi độ ẩm làm cùng một khối gỗ chênh tới 300 - 400 kg. Để ước tính đúng chi phí vận chuyển, sức tải và an toàn, hãy luôn gắn con số trọng lượng với độ ẩm của lô gỗ, và cân thử một lô mẫu khi mua bán gỗ tươi theo tấn.

Câu hỏi thường gặp

1. 1 khối gỗ keo nặng bao nhiêu kg?

Khoảng 570 - 650 kg/m³ với gỗ đã sấy về độ ẩm 12 - 15%; gỗ keo tươi mới khai thác nặng khoảng 930 - 980 kg/m³ vì còn nhiều nước. Con số 770 kg/m³ trên một số trang nước ngoài dùng cho “acacia” nói chung, không đại diện cho keo rừng trồng ở Việt Nam.

2. Yếu tố nào ảnh hưởng lớn nhất đến trọng lượng gỗ keo?

Độ ẩm là yếu tố quan trọng nhất: gỗ tươi nặng hơn gỗ đã sấy khoảng 300 - 400 kg mỗi m³. Loài keo chỉ tạo khác biệt khoảng 20 kg/m³, còn kích thước khối gỗ quyết định theo đúng tỷ lệ thể tích.

3. 1 tấn gỗ keo quy đổi ra bao nhiêu khối?

Khoảng 1,02 - 1,08 m³ nếu là gỗ keo tươi và khoảng 1,54 - 1,75 m³ nếu là gỗ đã sấy về độ ẩm 12 - 15%. Gỗ tươi không có hệ số cố định vì lượng nước khác nhau theo lô, nên cách chính xác là cân một lô mẫu đã biết thể tích.

4. Độ ẩm của gỗ keo tươi là bao nhiêu?

Gỗ keo tai tượng mới chặt có độ ẩm trung bình khoảng 73% (tính trên khối lượng gỗ khô kiệt), theo các nghiên cứu tại Bangladesh năm 2005 và Malaysia năm 2011; một số lô gỗ tới hơn 100%. Để đóng pallet, gỗ thường được sấy xuống dưới 20%.

5. 1 tấn gỗ keo tươi bằng bao nhiêu m³?

Khoảng 1,0 - 1,1 m³ gỗ đặc, vì 1 m³ gỗ keo tươi nặng 930 - 980 kg. Nếu là gỗ tròn còn vỏ xếp đống, thể tích chiếm chỗ lớn hơn do có khe hở giữa các khúc gỗ.

6. Pallet gỗ keo nặng bao nhiêu kg?

Tùy kết cấu. Một pallet dùng khoảng 0,05 m³ gỗ keo đã sấy nặng khoảng 28 - 33 kg; nếu đóng bằng gỗ tươi, cùng pallet đó nặng khoảng 47 kg. Vì vậy hàng xuất khẩu tính cước theo trọng lượng nên dùng gỗ đã sấy.

7. Keo lá tràm và keo tai tượng loại nào nặng hơn?

Theo TCVN 12619-2:2019, keo lá tràm nặng hơn một chút: 0,59 g/cm³ so với 0,58 g/cm³ của keo tai tượng và 0,57 g/cm³ của keo lai. Ở tuổi 7, Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam cũng ghi keo lá tràm có khối lượng thể tích cao nhất trong ba loài.

Liên hệ ICD Việt Nam

Nguồn tham khảo

• TCVN 12619-2:2019 Gỗ - Phân loại - Phần 2: Theo tính chất vật lý và cơ học, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố.
• Timber Technology Bulletin No. 26: Rubberwood and Acacia mangium, Viện Nghiên cứu Lâm nghiệp Malaysia (FRIM).
• Acacia mangium và Acacia auriculiformis, PROSEA (Plant Resources of South-East Asia), Pl@ntUse.
• Mangium (Acacia mangium) và trang chi Acacia, The Wood Database.
• Tiềm năng sử dụng gỗ keo lai và những điều cần lưu ý trong trồng rừng, Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam.
• Keo dậu (Leucaena leucocephala), Wikipedia tiếng Việt.
• Chowdhury M.Q., Shams I., Alam M. (2005). Effects of age and height variation on physical properties of mangium (Acacia mangium Willd.) wood.
• Ismaili G., Abu Bakar B.H., Abdul Rahim K.K. (2011). Evaluation of Acacia mangium in structural size at green condition.
• Siarudin M., Marsoem S.N. (2007). Characteristic and variation of Acacia mangium Willd. wood physical properties in many plantation spacings and axial-radial position.
• Wood Handbook: Wood as an Engineering Material, Phòng thí nghiệm Lâm sản, Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA).